Suzanne Treister: Dijital Kültür’ün Spekülatif Kurgusu

Suzanne Treister, dijital kültürü yalnızca bir araç olarak değil, alternatif tarih yazımlarının ve spekülatif geleceklerin kurulduğu bir zemin olarak ele alan öncü bir sanatçı. Ortak Duygular: British Council Koleksiyonu’ndan Yapıtlar sergisinde yer alan çalışmaları, bilgisayar oyunlarından internet kültürüne, sibernetik tarihlerinden tarot sistemlerine uzanan geniş bir alanda teknoloji, güç ve bilgi arasındaki bağlantıları görünür kılıyor.

Bu yazıda Treister’ın resimden dijital anlatılara, oradan da diyagramlar ve tarot kartlarıyla örülü spekülatif kurgu evrenine uzanan disiplinlerarası pratiğini inceliyoruz.

Londra doğumlu Suzanne Treister, Saint Martin’s School of Art ve Chelsea School of Art’ta eğitim gördükten sonra 1980’lerde ressam kimliğiyle tanınmaya başlıyor. Ancak 1980’lerin sonunda Soho’daki video oyun salonlarıyla karşılaşması, pratiğinde radikal bir kırılma yaratıyor.

Suzanne Treister, 2018. Fotoğraf: Claudia Marcelloni.

 

Makinelerin fizikselliği, bilgisayar grafiklerinin pop estetiği ve atari oyunlarının savaş ve şiddet odaklı hayali dünyaları sanatçıyı büyülüyor. 1991’de kişisel bilgisayar edinen Treister, grafik düzenleme yazılımlarının sunduğu olanaklarla, resim düzleminin sınırlarını zorlayarak çok katmanlı dijital anlatılar üretmeye başlıyor.

Sergide yer alan 1989 tarihli Model Kiti No. 3, bu geçiş dönemini temsil eden önemli bir çalışma. Dijital bir oyun arayüzünü andıran kompozisyonda, pembe bulutların kapladığı bir gün batımı manzarasının önünde gerçeküstü öğelerle dolu bir labirent görülür. Fil, makas, ciltli kitap, kadife perde ve antika sandalye gibi nesneler labirentin bölmelerine yerleşirken, merkezde ekranı çağrıştıran bir yapı içinde kalabalık bir sahne resmedilir. Bu iş, iki boyutlu resim alanından, hiper-metinsel ve çok katmanlı dijital kurgu evrenlerine geçişin habercisi niteliğinde.

Suzanne Treister, Model Kit No. 3, 1989, Tuval üzerine yağlıboya, 203.2 x 182.8 cm. © Suzanne Treister

 

Zaman Yolculuğu Olarak Sanat

Treister 1995’te, pratiğinin merkezine yerleşecek olan alter egosu “Rosalind Brodsky”yi yaratır.
Holokost’ta öldürülen Polonyalı Yahudi büyükannesinin bir tür reenkarne hâli olarak kurgulanan Brodsky için sanatçı şöyle diyor:

“Büyükanneme sanatçı olma, bir şeyler yapma, başka bir hayat yaşama fırsatı vermek istedim.” (1)

Brodsky, 21. yüzyılda “Institute of Militronics and Advanced Time Interventionality” (Askeri Elektronik ve Gelişmiş Zaman Müdahale Enstitüsü) adlı hayali bir kurumda çalışan, tarih boyunca zaman yolculuğu yapan bir akademisyen olarak sahneye çıkıyor.

Suzanne Treister, Rosalind Brodsky ile Zaman Yolculuğu, 1997-99; Rosalind Brodsky'nin Gayrimenkul Konferansı, 1999. © Suzanne Treister

 

Treister, Rus Devrimi’nden 1960’lara, Holokost’tan Soğuk Savaş dönemine uzanan bu zaman yolculukları için Brodsky’e özel kostümler tasarlar; karakterin gerçek ile kurgu arasındaki belirsiz ontolojik statüsünü ise bilinçli biçimde koruyor.

1997–99 yılları arasında üretilen “No Other Symptoms: Time Travelling with Rosalind Brodsky” (Başka Belirti Yok: Rosalind Brodsky ile Zaman Yolculuğu) adlı CD-ROM projesi, dönemin dijital anlatı imkânlarını sonuna kadar zorlar. Video, ses, animasyon ve sabit görüntülerin etkileşimli bir arayüzde buluştuğu bu çalışma, doğrusal olmayan, rizomatik bir deneyim sunar. Treister teknolojinin geçiciliğinin farkında olduğu için, projenin paralel bir versiyonunu kitap formatında da üretir; böylece dijital belleğe alternatif bir arşiv formu yaratıyor.

Suzanne Treister ve HEXEN 2.0: Sibernetik, Tarot ve Kontrol Toplumu

Treister’ın teknolojiye yaklaşımı hem büyülenme hem de eleştiri barındırır. 1990’ların ortasında internetin kitleselleşmesiyle birlikte ortaya çıkan ütopik vaatleri inceleyen sanatçı, aynı zamanda internetin askeri kökenlerine ve teknolojinin hükümetler ile büyük şirketler tarafından tekelleştirilmesine dair eleştirel bir pozisyon alıyor.

2000’lerin sonunda dijital araçlardan uzaklaşıp çizime geri döner ve 2009–2011 yılları arasında HEXEN 2.0 projesini geliştirir. Marsilya Tarotu’ndan ilham alan bu proje; sibernetiğin tarihi, bilgisayar bilimi, internet, ordu, karşı-kültür, gözetim ve kontrol toplumunun yapıları arasında beklenmedik bağlantılar kuran diyagramlar ve çizimlerden oluşuyor.

Suzanne Triester, Hexen 2.0 Tarot, TAROT: XIII ÖLÜM: John von Neumann - Matematikçi, baskılar ve çoğaltmalar, Hahnemuhle Bamboo kağıdı üzerine suluboya ile yapılmış arşiv kalitesinde giclee baskılar, 14 parça, her biri 21 x 29,7 cm.

 

Treister, II. Dünya Savaşı sonrası Macy Konferansları’ndan başlayarak sibernetik teorisinin izini sürer ve bu teorilerin günümüz veri odaklı kontrol sistemlerinin kurulmasında nasıl rol oynadığını haritalandırır. Tarot destesi formu, ezoterik sembolizm ile politik tarih yazımını yan yana getirir; böylece hem kehanet hem analiz işlevi gören hibrit bir okuma aracı ortaya çıkıyor.

Suzanne Treister’ın Spekülatif Tarih Yazımı

Suzanne Treister’ın pratiği, yeni teknolojiler, toplum ve insanlığın olası gelecekleri arasındaki ilişkiyi spekülatif bir kurgu içinde tartışır. Bilim kurgu, ezoterik sembolizm, kurumsal arşiv dili ve eleştirel teori, sanatçının çalışmalarında iç içe geçiyor.

Treister, hem titiz bir araştırmacı hem de görsel bir “dünya kurucu” olarak, güç, kimlik ve bilgi akışlarını birbirine bağlayan görünmez ağları açığa çıkarır. Ortak Duygular sergisinde yer alan işleri, dijital kültürü yalnızca teknik bir araç olarak değil, alternatif tarih yazımı ve politik hayal gücü için verimli bir zemin olarak düşünmeye davet ediyor.

1- https://b-l-u-e.online/time-traveling-with-suzanne-treister/

Yazı: Melih Aydemir